500 gram kaymak ve 500 gram unu elinizde yoğurarak karıştırın. Birer tutam şeker, tuz ve bir paket kabartma tozu, bir çorba kaşığı da kuru maya ilave ederek yoğurmaya devam edin. Malzemeyi pürüzsüz bir kıvam alıncaya kadar iyice yoğurun. Hazırladığınız hamurun üzerini nemli bezle kapatarak buzdolabında en az bir saat ya da bir gece bekletin.

Pişireceğiniz zaman dolaptan çıkardığınız hamuru biraz unlanmış tezgahta merdaneyle ya da elinizde bir parmak kalınlığında açın. Bir bardakla yuvarlak kalıplar keserek 200 derecede yaklaşık 20-30 dakika, üzerleri hafif kızarıncaya kadar pişirin. Arzu ederseniz ocak üstünde çevirerek de pişirebilirsiniz.

Malzame Listesi:

• 75 gr maya
• 500 gr kaymak
• 500 gr un
• 1 paket kabartma tozu
• 1 çorba kaşığı kuru maya
• tuz
• 1 tutam şeker
• yarım su bardağı süt

İç Malzemeleri:

• 75 gr maya
• 2 kahve fincanı şeker
• 2 kahve fincanı un
• 2 kahve fincanı su

Not:Bu tarif köyde yapılış şekline göre anlatılmıştır.Aşçıların değişik anlatımları mevcut olabilir.

Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. İhsan Bulut başkanlığındaki ekip, Doğu Karadeniz bölgesinde 36 yüzen ada buldu

Türkiye’de 2000 yılına kadar yüzen adaların pek bilinmediğini belirten Coğrafya Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. İhsan Bulut, ilk yüzen adanın Bingöl’ün Solhan İlçesi Hazarşah Köyü Turnalar Gölü’nde bulduklarını ve bunu Türk Standartları Enstitüsü Dergisinde yayınlatarak, Türk Coğrafya Kurultayında bildiri olarak sunduklarını bildirdi.

[See image gallery at kuzeymavi.com]

2000 yılından sonra bu konudaki araştırmaları Erzurum, Artvin, Samsun, Denizli, Adıyaman, Erzincan ve Çorum’da yoğunlaştırdıklarını anlatan Prof.Dr. İhsan Bulut, Türkiye’nin dört bir tarafındandaki yüzen adaları bilim dünyasına kazandırmak için ‘Alo yüzen ada bulduk’ ihbar hattı kurdu.

0 505 644 20 04 numaralı cep telefonunu yüzen ada ihbarlarına tahsis eden Prof.Dr. İhsan Bulut, Kaçkarlar’da bulunan yerel adıyla Didizuğa ya da Büyük Göl olarak bilinen buzul göl olduğunu belirtti.

Türkiye’nin ‘yüzen ada cenneti’ olduğunu söyleyen Prof. Dr. Bulut, “Ülkemizde kayıt altına alınmış 100’den fazla yüzen ada var. Keşfedilmeyi bekleyen yüzlercesinin olduğuna inanıyorum. Rize’nin Çamlıhemşin İlçesi’nin Çayırdüzü Köyü ile Artvin’in Şavşat İlçesi’ne bağlı Arsiyan Yaylası’nda 12, Kaçkar Dağlarında 24 olmak üzere toplam 36 yüzen ada bularak tescilledik” dedi.

YÜZEN ADALAR NASIL OLUŞUR?

Rüzgarla hareket eden yüzen adalar, bitki kök ve saplarının, canlı kök ve çürüklerinin birikmesiyle ve birbirine yapışarak organik madde oranı yüksek sıkı keçemsi bir doku oluşturmasıyla meydana geliyor.

Birbirine tutunan bu bitkiler, suyun üstünde sal gibi yüzmeye başladıktan sonra üzerinde bitkiler, hatta ağaçlar yetişebiliyor. Nitekim Bingöl yüzen adalarının üzerinde üç dişbudak ağacı ve çalılar vardı.

Rüzgarın estiği yöne doğru yer değiştiren adalar, büyüklüklerine göre sırıklarla da itilebiliyor. Oluşumu yüzlerce hatta binlerce yıl süren adaların bilinçsiz yararlanma sonucu kısa sürede yok olabileceğini ve bu nedenle turizme kazandırılması kadar korunması da önemli sayılıyor.

Arsiyan Yaylası’ndaki yüzen adalar

Artvin’in Şavşat İlçesi’ne bağlı Arsiyan Yaylası’nda Gürcistan sınırına yakın 2 bin 600 ila 3 bin 500 metre yükseklikteki bölgede bulunan göller üzerinde literatürde yer almayan, 12 yeni yüzen ada keşfedildi.
Arsiyan Yaylası’nda heyelan veya buzul işlemesi sonucu oluşan irili ufaklı 20 kadar göl bulunduğunu belirten Prof. Dr. İhsan Bulut, “Yöre halkı tarafından isimlendirilmiş göllerden Sedava üzerinde, büyüklüklerine göre 20 ila 150 metrekare arasında değişen 8 ayrı yüzen ada tespit ettik. Muasıl Gölü’nde 2 yüzen ada bulunduğunu belirledik. Ayrıca Posta Gölü`nün yanında bulunan ve yöre halkı tarafından isimlendirilmemiş küçük bir gölde de 2 adet yüzen ada olduğunu ortaya çıkardık” diye konuştu.

• Kaçkar Horonu
• Papilat Horonu
• Sabah Horonu
• Yali Horonu
• Dik Büyük Horonu
• Hemsin Horonu
• Papilat Horonu
• Sık Rize Horonu
• Fora Dısı Türkü
• Çinçiva Rizesi Horonu
• Çinçiva Rizesi Horonu
• Kaçkar Horonu
• Kaçkar Horonu
• Kemer Horonu
• Mahmudoglu Horonu
• Papilat Horonu
• Ye Hala Horonu
• Sık Rize Horonu
• Hemsin Horonu
• Gant Horonu
• Dik Büyük Horonu
• Apso Zanat Horonu
• Kaçkar Horonu
• Rize Horonu
• Sık Rize Horonu
• Sık Rize Horonu

Kaçkar Horonu

Türkü, Kaçkar Horonu fora kaidesi üzerine söylenmistir. Birinci dörtlügün kafiye

düzeni;

…………a

…………b

…………c

…………b

seklindedir. Bu türkü askere gitmek üzere olan gençler tarafından söz unsuru

bakımından irticalen söylenmistir.

Papilat Horonu

Türkü, Papilat Horonu fora kaidesi üzerine dörtlü mısra halinde söylenmistir ve

kafiye düzeni;

…………a

…………b

…………c

…………b

seklindedir. Türküde geçen “alaf” sözcügü karayemis, sarmasık cinsinden olan ve

hayvanlara yem olarak verilen bitkinin genel adı olarak kullanılmıstır.

Sabah Horonu

Türkü, Sabah Horonu fora kaidesiyle söylenmistir. Birinci dörtlügün kafiye düzeni;

…………a

…………a

…………b

…………a

ikinci dörtlük ise;

…………c

…………d

…………e

…………d

seklindedir. Üçüncü söz bölümünde ilk iki söz, ikili mısra yapısındadır. Daha sonra

tekrar dörtlü mısraya geçilmistir. Birinci dörtlükteki “orak” sözcügü ot biçme amacı

ile kullanılan bir gereç anlamına gelmektedir. _kinci dörtlükte geçen “kalas” sözcügü

ise hafif, ılık esen rüzgar anlamındadır.

Hemsin Bölgesi (bazı çalısmalarda Hemsenlik, Hemsinlik) birçok çalısmada cografi konum bakımından iki gruba ayrılmaktadır. Bu iki grup dil özelliginde oldugu gibi Batı grubu Hemsinliler ve Dogu grubu Hemsinlilerdir.

“Batı grubu Hemsinliler Çamlıhemsin, Hemsin ve Rize’de; Büyükdere, Fırtına,Piskale ve Abiviçe boyunca, dogu grubu; Hopa ve Kemalpasa yöresinde yasamaktadırlar. Osmanlı Devletinin son döneminde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında batı bölgelerine dogru yogun bir göç yasayan Hemsinlilerin Çarsamba, Fatsa, Terme,Ladik, Sürmene, Sakarya Merkezi, Karasu, Kocaali, Bolu’da Akçakoca ve Düzce’de nüfus yogunluguna sahip köyler kurmuslardır.” (kuzeymavi.com)

Hemsinlilerin yerlesim bölgeleri su sekilde gösterilmistir.

Artvin ilinde; Borçka ilçesinin Çaylıköy, Güresen (kısmen), Düzköy (kısmen),Muratlı (kısmen) ve Hopa ilçesinin Kemalpasa beldesi ile Günesli, Hendek,Kayaköy, Balık, Pınarlı, Çimenli, Esmekaya, Yoldere, Koyuncular, Çavuslu, Basoba,Çamurlu, Dereiçi, Karaosmaniye, Köprücü Osmaniye ve Üçkardes köyleri.

Rize ilinde; Ardesen ilçesinin Armagan (Salinköy), Beyazkaya (Seraplı), Yamaçdere (Bakoz), Yeniyol (Öce), Serindere, Akdere (kısmen), Yurtsever.

Çamlıhemsin ilçesinde; Asagısimsirli (Canotdobra), Çat, Güroluk (Livikçakıslı),Hisarcık (Kale-i bala), Kaplıca (Holco) Meydan, Ortaklar (Hemsinbas), Ortayayla (Hemsinortaköy), Sıraköy, (Hemsin asagı köy), Senköy (Amokta), Senyuva (Çinçiva), Ülkü (Mollaveys), Yaylaköy (Elevit) (kuzeymavi.com)

Çayeli ilçesinde; Âsıklar (Asrifos), Çilingir, Erenler, Kestanelik (Miloz), Madenli (Latom-Kısmen) Musadagı (Arpık), Gürgenli (Partal-kısmen), Karaagaç (Rasetkısmen),Kaptanpasa beldesi ve bu beldeye baglı; Buzlupınar (Soguksu) Çataldere (Harhunç), Çukurluhoca (Babik), incesu (Magribudan), Ormancık (Cutins),Uzundere (Paristan), Yenice (Palahor), Yesiltepe (Tolonis),

Fındıklı ilçesinde; Beydere (Süpe), Çaglayan (Yukarıabu), Çınarlı (Çurçeva), Gürsu (Yukarıpishala),Ihlamur (Yukarızugu), Sulak (Asagızugu), Hemsin ilçesinde; Akyamaç (Tecina),Bilen (Tepan), Çamlıtepe (Nefsizuga), Hilal (Sagırlı20) Kantarlı, Nurluca (Saneva21),Yaltkaya (Gomno), Pazar ilçesinde; Akbucak (Melmenat), Akmescit (Cacivat),Basköy (kısmen), Bucak, (Açaba), Ugrat (Çingit), Ortayol.”(Gündüz, 2002)

İncelenen baska bir çalısmada Çamlıhemsin ve Hemsin ilçelerinin eski ve yeni isimleri olmak üzere köy ve mahalle isimleri su sekilde verilmistir.

Çamlıhemsin ilçesinin Köy ve Mahalleleri; Senyuva Köyü (Çinçiva), Yolkıyı-Ortan Köyü (Küsüva), Yukarısimsirli köyü (Kısmenmalıver), Kaplıca Köyü-Ayder (Halkö), Asagısimsirli Köyü (Canottobra), Güroluk Köyü (Liviççakisli), Çayırdüzü Köyü (Guvant), Köprübası Köyü (Abiçko), Topluca Köyü (Sano22), Murat Köyü (Komilo), Meydan Köyü (Meydan), Çat Köyü (Çat), Zilkale Köyü (Koluna), Ülkü Köyü (Mollaveyis), Kale Köyü (Kaleyibala), Sıraköy (H. Asakıköy), Ortayayla Köyü (H. Ortaköy), Ortaklar Köyü (H. Basköy), Yazlık Köyü (Vapos), Yaylaköy (Elevit), Dikkaya Köyü (Makaliskirit), Behice Köyü (Makaliskirit), Güllü Köyü (Makaliskirit), Kadıköy (Orenkit), Senköy (Amokta), Bogaziçi Köyü  (Tomaslı) Konaklar Mahallesi (Makrevis), Asagıçamlıca Mahallesi (Vicei Süfla), Yukarıçamlıca Mahallesi (Vicei Ulya) Sırt Mahallesi (Sırt), Kavak Mahallesi (Mikron Kavak), Merkez Mahalle (Vicealtı).” (Arıcı, 2004)

İncelenen kaynakta Çamlıhemsin İlçesi’nin Pazar, Ardesen, İspir, İkizdere ve Yusufeli ilçesi köyleri ile sınırlı oldugu belirtilmektedir. Çamlıhemsin’in eski adı Vice Altı olarak geçmektedir. Çamlıhemsin’in denize 20 km Rize’ye de 67 km. uzaklıkta oldugu ifade edilmistir.

Hemsin ilçesi’nin köyleri ve mahalleleri su sekilde belirtilmistir.“Akyamaç Köyü (Tecina), Bilen Köyü (Tepan), Çamlıtepe Köyü (Nefsi Zuga), Hilal Köyü (Hubiyarlı), Kantarlı Köyü, Levent köyü (Çoço), Nurluca Köyü (Çanava) Yaltkaya Köyü (Gunno), Ortaköy Mahallesi, Mutlu Mahallesi (Bodollu), Badara Mahallesi, Yeniköy Mahallesi.” Hemsin ilçesi’nin sahilden 15 km ve Rize’den de 45 km uzaklıkta oldugu ifade edilmistir.

İncelenen başka bir çalısmada Hemsinliler, yasadıkları cografi konum bakımından iki ayrı adla anılmaktadır. Bu adlar “Hopa Hemsinlileri” ve “Baş Hemsinliler” olarak geçmektedir. “Hopa Hemsinlileri Hopa yakınlarında, Çoruh vadisindeki küçük düzlüklerde oturmaktadırlar.” Siharulidze ve dig.(2005)

Ayrıca çalısmada Hopa Hemsinlilerin, Bas Hemsin Bölgesin’den göçerek bölgeye yerlestikleri ve Kahaberi Kürtleri ile komsu olarak yasadıkları belirtilmektedir. Fakat Hopa Hemsinlilerin Kürt kökenli oldukları konusunda ki düsüncelerin yanlıs oldugu, onların Pontus sırtlarında yasayan daglı Hemsinlilerle aynı soydan oldukları ifade edilmektedir. “Bas Hemsinliler” olarak adlandırılan grubun ise Rize’de Karadere, Furtuna ve Trabzon’da Hamurgiani’de oturdukları belirtilirken, bir kısmının ise Anadolu içlerinde, Tokat, Sivas, Malatya, Adapazarı ve Bolu illerinde oturduklarından bahsedilmektedir.

“Bu ilginç topluluk hakkında yeterli bilgi toplamak ve onların etno-inanç, etnogenetik durumları hakkında daha doyurucu bilgiler toplamak ne yazık ki Türkiye kosullarında mümkün degildir.” Siharulidze ve dig.

Dursun Ali Sazkaya’nın kaleminden çikan Farzett ki  Dönemedim Karadeniz’e dair önyargıları yıkan bir anlatı

Hemşin’li kadınların hayallerinde kurgulayıp renklerle bir araya getirdikleri uyumun desende ki el emeğini bilmeyen yoktur .Özel bir uğraşı vardır ama bunun için kursa gidilmez,gitsen de bu kadar güzel yapamazsın zaten.Bunun için ancak bilen birisine bakarak heves edip uğraşmak gerekiyor.Tıpkı tulum çalmak gibi.

Malzemeleri: Üç tahta kaşığı mısır unu,üç kaşık tereyağı,bir kase tel veren peynir,ılık su ve tuz.

Yapılışı: Bakır bir tavada tereyağı eritilir.Mısır unu konulup pembeleşinceye kadar kavrulur.Tavaya ılık su ve peynir ilave edilir.Peynirin tuzuna göre tuzu ayarlanır.Hafif ateşte karıştırılarak yağını üzerine verinceye kadar pişirilir .Muhlamayı değişik şekilde yapanlarda yok değil.Çamlıhemşin yöresi Muhlamaya Kavrulmuş soğanda ilave eder.Ayrıca minci muhlaması da lezizdir.
Not:Muğlama diyemiyorsanız,Muhlama deyin ama Mıhlama demeyin 🙂

[See image gallery at kuzeymavi.com] SARMA (Lahana Sarması)

Kara lahanadan yapılan sarma. Lahana hafif haşlanır, pirinç, karabiber, maydanoz, soğan, et ve salça yoğrulur, lahana ile sarıldıktan sonra az miktarda su ile pişirilir.

Kara Lahana Haşlaması:

Malzemeleri: Altı bağ lahana bir domates büyüklüğünde içyağı,bir kase fasülye,iki kaşık mısır unu,iki kaşık tereyağı,bir kiloya yakın kemik,bir miktar acı biber(lav biberi)

Yapılışı: Lahana önce yıkanır temizlenir.Daha sonra elle bükülerek doğranır,fasülye ile beraber veya ayrı ayrı haşlanır ve süzülür.Lahana kaynatılıp süzülmezse tadı acı olur.Kazana su koyarak bütün malzeme buna ilave edilir tuzu biberi konur,yarım saat pişirilir.

Korkota Çarbası

Korkata mısırın iri parçalara bölünenlerine denir. Korkota bol suda pişirilir. İçine tereyağı ayran eklenir. Piştikten sonra tereyağında salça ezdirilir üstünde gezdirilir.

Hoşmer

Malzemeleri: Bir litre kaymaklı süt, bir kase köy peyniri, üç tahta kaşığı mısır unu, yeterince tuz.
Yapılışı: Kaymaklı taze süt süzgeçle süzülerek bir tavaya boşaltılır. Tava ateşe konarak kaynatılmaya bırakılır. Elenmiş mısır unu, kaynayan süte yavaş yavaş ve karıştırılarak ilave edilir. Normal kıvama gelince ince doğranmış köy peyniri ve tuz konur. Peynirin hoşmer içine erimesiyle birlikte sıcak servis yapılır.
Hemşin yöresinde kaymağı alınmış süt içeresine mısır unu karıştırılarak yapılan tava işine “Kotniyar” denmektedir. Kotniyara peynir konmaz.
Hoşmer, muhlama gibi yenir ve yerken yağ tavada göllenir.

Turşu kavurma:

Malzemeler: Bir kilo fasülye tuşusu,üç baş soğan veya buna denk presa yaprağı,beş diş sarımsak.iki kaşık tereyağı veya buna denk zeytinyağı.

Yapılışı: Fasülye turşusu bir gün önceden suya konur,tuzu çıkartılır.Hiç su kalmayacak şekilde elle sıkılır.Soğanlar,ay şeklinde bir tavaya doğranırlar ve zeytinyağı ile penbeleşinceye kadar kavrulurlar.Daha sonra hazırlanan turşu,tavaya ilave edilir,ezilmemiş sarmısak ve az bir miktar biber konarak 10-15 dakika ekmeği ile birlikte yeniyordu.Bir lokma ekmek tavada uzanıyor ve parmaklar yardımıyla bir tutam turşu alınıp ağıza getiriliyor.

Pazı Tavalısı:

Malzemeleri: Dört bağ pazı üç baş soğan veya buna denk presa,beş altı diş sarımsak,iki kaşık tereyağı

Yapılışı: Soğanlar halka halka doğranır yağda kavrulur.Haşlanıp süzülen pazılar sıkılarak yağda kavrulmuş soğana ilave edilir.Ezilmiş sarmısak ve tuz konup 10-15 dakika kavrulur.

Fasulya Tavalisi

Malzemeler: Bir kilo taze fasülye, iki baş soğan veya soğan yerine yeteri kadar prasa yaprağı, beş diş sarmısak, iki kaşık tereyağı veya zeytinyağı
Yapılışı: Bir kilo daneli fasülye kırılarak kazana konur, yeterince pişirildikten sonra bir süzgeçte süzülür. İnce doğranmış soğan veya soğan yerine prasa yaprağı yağda kavrulur. Süzgeçte süzdüğümüz fasülyeler önceden hazırladığımız sarmısak, soğan kavruntusuna ilave edilir; tuzu konulup 10-15 dakika tavada veya kazanda kavrulur, sıcak yenir. Pazı Dolması

Malzemeler: Dört bağ pazı, bir bardak korkoto (Kırılmış Mısır) , iki baş soğan, iki kaşık tereyağı.
Yapılışı: Once pazılar bir kazanda haşlanıp süzülür. Doğranmış soğanlar yağda kavrulur. Daha önce haşlanmış ve süzülmüş pazılar doğranarak kazana ilave edilir, daha önce ıslatılmış korkoto, su ve tuz konur, karabiber katılır, 20 ila 30 dakika pişirilir. Pirinçli ispanak yemeği kıvamında veya biraz daha katı olur. Korkoto yerine bulgur veya pirinç konabilir.

Pazı Tavali

Pazının yağda kavrulması ile yapılır.

Papara

Mısır unundan yapılır. Su kaynatılır, içersine yavaş yavaş mısır unu dökülür, karıştırılır, kaı hale gelir. Pişince ortasına tereyağı konur.

Pepeçura

Tatlı çeşidi. Üzüm suyundan yapılan pelte kıvamında yapılır.

Haviçi

Mısır unundan yapılır. Süt kaynatılır, mısır unu yavaş yavaş üzerine dökülür, kaynatılır, muhallebi gibi olur.

Hamsili Pilav

Hamsi ve iç pilavla yapılır. İç pilav pirinç, yağ ve tuzla kavrulmak suretiyle hazırlanır. Pilava soğan, fıstık, kuş üzümü, şeker, baharat konur. Maydanoz kullanıldığı da olur. Hamsi kılçıkları çıkarılıp ikiye ayrılır. Yarısı pilavın altına, yarısı üstüne dizildikten sonra pişirilir.
Yapılışı: Hamsi tuzlu ise suya konur ve tuzu alınır. Taze veya tuzlu olsun önce hamsilerin kılçildan tenıizlenir. Pirinç yıkanıp temizlenir, hamsi hariç, diğer hazırlannıış malzeme ile karıştınlır, iki bardak pirinç üç bardak su hesabıyla suyu konur. Tepsiye bir sıra hamsi dizildikten sonra üzerine hazırlanmış malzeme konur ve en üstünede bir sıra daha hamsi dizilir. Tepsi plekide veya fırında pişirilir. Sıcak veya soğuk olark salatalık veya ayranla yenir.

Hamsikoli

Hamsili ekmek. Pazı, çok az karalahana ince doğranmış taze soğan, az yağ ve tuz mısır unu ile yoğrulur. İçersine kılçıkları çıkarılmış hamsi karıştırılır.
Yapılışı: Önceden suya konmuş hamsiler kılçıklarından ayıklanır. Bütün sebzeler ve içyağı ince ince doğranır, elenmiş un ve kaynar su ilave edilerek karıştırilır ve ekmek hamuru şeklinde hafifçe yoğrularak mısır ekmeği gibi plekide pişirilir. Pişirmeden önce tuzu kontrol edilmelidir. Hamsi ve içyağı kendiliğinden tuzlu olduğundan tuz ayarı buna göre yapılmalıdır. Hamsili ekmeğin hamuruna su yerine kaymaklı süt ve yumurta katılırsa daha da lezzetli olur. Sıcak olarak yenirse daha lezzetlidir.

Hamsi Kuşu

Hamsinin kılçıkları çıkarılır. Yeşil soğan, pazı, maydanoz, mısır unu, sıcak su, kara biber ile birlikte köfte şeklinde yoğrulur. Zeytinyağında kızartılır.

Hamsi Tavalisi

Hamsi pazı ile karıştırılır, tavada yağda kızartılır.

Ormanlı Hamsi

Hamsi, pazı, nane ve maydanozla yapılan yemek.

HAMSİ KÖFTESİ

Malzemeler: Bir kilo tuzlu hamsi, dört dilim bayat ekmek, üç yumurta, yarım su bardağı mısır unu, karabiber, maydonoz, tuz ve yağ.
Yapılışı: Tuzlu hamsi akşamdan suya konarak tuzu alınır. Kılçığı temizlenek ince ince doğranır. Bayat ekmek hamsilerin üzerine ovulur. Karabiber, yumurta tuz konarak maydanozla birlikte iyice karıştırılıp yoğrulur. Ceviz büyüklüğüne getirilerek tavada kızartılır.

Kremitte veya Plekide Hamsi

Yapılışı: Taze hamsi başları kesilerek temizlenir ve tuzlanır. Bir oluklu kiremit alınarak üzerine kumar yaprağı veya lahana yaprağı serilir. Temizlenmiş hamsi yaprağın üzerine dizilir, üzeri aynı tür yaprakla örtülür ve en üstte bir oluklu kiremit daha konarak ocağa veya ateşe sürülür ve üzerine közler çekilerek pişirilir. Kiremit yerine pleki de kullanılabilir. Kiremite dizilen hamsiler plekiye dizilir, üzeri sacla örtülerek üzerine ateş yakilır ve pişirilir.

Pekmezli Kabak

Tatlı çeşidi. Beyaz kabak dilimleri son kaynamada pekmezin içine atılmak suretiyle yapılır.

Paluze

Tatlı çeşidi. Nişastadan yapılır. Sütlaç kıvamındadır.

Kabak Sütlisi

Tatlı çeşidi. Bir çeşit kabak sütlacıdır. Kabak sütte ezilir, içine şeker konulduktan sonra kaynatılmak suretiyle yapılır.

Kabak Felisi

Tatlı çeşidi. Kabak ince ince kesilir, yan yana dizilir, üstüne şerbet dökülür, üzeri kapatıldıktan sonra kaynatılır.

Kabak Çorbası

Kabak ince doğranır, yağ katılır, suda pişirilir.

Herse

Tatlı çeşidi. Arpa, bulgur dövülerek sütle pişirilir, pilav haline gelir, üzerine şeker şerbeti dökülür.

Çirmulis

Yağ eritilir. Mısır ekmeğinin içi yağla ezilir.

Çırıhta

Tatlı çeşidi. Hamur yuvarlak kesilir. Yağda kızartıldıktan sonra üzerine şerbet dökülür. Soğuyunca yenir.

Çılbır

Süt, tereyağı ve un kullanılır. Yağa süt konulur, mısır unu dökülür, vurulur; üstüne ağ dökülür. Laz Böreği

Malzemeler: Beş yumurta, yedi su bardağı süt, beş kaşık tereyağı, bir buçuk su bardağı şeker, bir buçuk kahve fincanı nişasta, bir buçuk kahve fincanı pirinç unu, alabildiği kadar buğday unu, tuz.
Yapılışı: Bir kase su, iki kaşık tereyağı, bir yumurta sarısı, az tuz, bir iki damla zeytinyağı ve alabildiğince un katılarak yoğrulur ve ondört parçaya bölünür. Bu ondört parça ile laz böreğinin on dört yufkası açılır.
Yapraklar arasına konacak muhallebinirı yapılışı: Süt ve şeker kaynatildıktan sonra az tuz konur, ayrı bir kapta pirinç unu veya nişasta, dört yumurta sarısı, bir bardak soğuk su ile iyice çırpılır, kaynayan süte karıştırılarak ilave edilir. Piştikten sonra bir tutam karabiber serpilir.
Yedi hamur tek tek açılır ve her bir yaprağına tereyağı sürülerek tepsiye dizilir, üzerine önceden hazırlanmış olan muhallebi soğuk olarak dökülür. Geriye kalan yedi hamurda tek tek açılarak ve tereyağı süıiilerek muhallebinin üzerine dizilir. Arzu edilen şekilde kesilir, üzerine tereyağı gezdirilerek fırına verilir.
Bir buçuk bardak şeker, bir bardak su ile hazırlanan ilik şurup, fırından çıkan böreğin üzerine dökülür. Fındık veya cevizle süslendikten sonra ılık olarak servis yapılır.

RİZE LOKUMU
  -Malzemeler:
3 su bardağı tereyağı
1su bardağı yoğurt
1 su bardağı süt
yarım su bardağı sıvı yağ
6 su bardağı şeker
2 yumurta
2 yemek kaşığı limon suyu
1 çay kaşığı kabartma tozu
1 paket vanilya
aldığı kadar buğday unu,tuz.
-Hazırlanışı:
Şeker,yumurta, süt,yoğurt ve sıvı yağ bir kap içine konur, şeker eriyinceye kadar çırpılır. Şeker yağ içerisinde erimediğinden, eritilmiş ılık yağ bu karışıma sonradan ilave edilir. Diğer yanda limon suyuna kabartmatozunu katıp karıştırarak yağlı karışıma katılır ve alabildiğince un konarak kulak memesi yumuşaklığında bir hamur yapılır. Hamur 1 saat dinlendirilir. Bu hamurdan iki yumurta büyüklüğünde parçalar alınarak avuç arasında yuvarlayıp uzatılarak lokum şekli verilir. Yağlanmış tepsiye birer parmak ara ile yerleştirilir, 170 derecede pişirilir.
Diğer adı enişte Lokumu

GÜLBEYAZ

BEN SENİ SEVDUĞUMİ
Ben seni sevduğumi dunyalara bildurdum
Endurdun kaşlaruni babani mi eldurdum
En dereye dereye al dereden taşlari

Geçti bizden sevdaluk al cebumden saçlari
Kiz evunun onine sereceğum kilimi
Oldi hayli zamanlar görmedum sevduğumi
Yaz geldi bahar geldi açti yeşil yapraklar
Ben sana doyamadum doysun kara topraklar

Söz ve müzik: Maçkalı Hasan Tunç
Solist: Şevval Sam

…………………………………………………………….

NARİNO

Ben deli oldum deli narino
Tutun bağlayun beni
Gideyirum buradan narino
Kızlar ağlayun beni
Bu dere yılan olsa narino
Derdumi bilen olsa
Oturup da ağlardum narino
Yaşumi silen olsa
Bu dere akar gider narino
Taşlari yikar gider
Ne ettum sevduğume narino
Yuzume bakar gider

Söz ve müzik: Mustafa Sırtlı

…………………………………………………………….

ELLA ELLA

Ella Ella metsz Ella
Entu kağe viyella
Entu kağin ağhçkenin yar
A’sti kağsiyuz yalla
Lusnika erand kişer
Hayde ertag a’skişer
Hedev çağh tsemer ge’lli yar
Viyel ertag a’skişer
Aye garmilig aye
Modinida’l ar aye
Modined kaoçana yar
Cutme ğhavağ ar aye
Covele’in oğnuke’ Kukuliim kukuli
Deve’g intsi im sevdan yar Yesa’l
Astezun kuli

…………………………………………………………….

“Hemşin, kökeni konusunda çeşitli görüş ayrılıklarına sebep olan yerlerden biridir Türkiye’de. Bir kesim, Ermeni kökenli olduklarını söyleyip, köklerini 7.-8.yy.larda Ani Bölgesi’nde (o zamanlar Yüksek Ermenistan denilen bölgede)

Araplardan kaçan Hamameşen soyundan gelen Ermenilere dayandırırken; diğer kesim ise Hemşinlilerin öz be öz Türk olduğunu iddia eder. Fakat kökleri her nereden gelirse gelsin, Kaçkarlar’da birçok özgün yanıyla yaşayan, Anadolu’nun renkli kültürlerinden birisine sahip oldukları kesindir.

Yönetmen Özcan Alper’in deyimiyle, Hemşinlilere ilişkin, özellikle Cumhuriyet dönemine dair pek kaynak yok. Aslına baktığınızda genel olarak da Hemşinlilere, Hemşin kültürüne ilişkin yazılı kaynağa veya herhangi bir ürüne ilişkin de pek bilgi yok. Bu konuda özellikle son dönemlerde güzel çabalar söz konusu. Mesela Özcan Alper’in “Momi” adlı kısa filmi bu konuda yapılan ilk filmdir. Tamamen Hemşince’den ibarettir. Yine “Vova” isimli bir müzik albümü yayımlanmıştır, tamamen Hemşince’den ibaret.

Bu albümü ise Hikmet Akçiçek, Ersin Çelik ve Mustafa Biber birlikte derlemiş. Bu da, dünyada bu konuda yapılmış tamamen Hemşince olan ilk albüm niteliği taşıyor. Tabii bundan önce tek tek şarkıların bulunduğu çeşitli albümler olmuş. Kapsamlı bir Hemşin kitabının, Osman Kuyumcu tarafından şu an yazılmakta olduğunu da İbrahim Karaca’dan duyuyoruz.

Hemşin’le, Hemşinlilerle, Hemşin kültürüyle, diliyle ilgili bir kitap da geçtiğimiz ay, İbrahim Karaca tarafından yazıldı. İbrahim Karaca, asıl olarak şair kimliğiyle bilinen bir aydın olmakla birlikte, böyle çalışmalara da imza atıyor.

Dergimiz okurları da İbrahim Karaca’yı, dergimizde çıkan yazılarıyla tanırlar. “Bir Avuç Hemşin” diyen İbrahim Karaca’nın kitabı, Chiviyazıları’ndan çıktı. Toplam 175 sayfadan ibaret olan kitapta, Hemşin’in coğrafi yapısı, bitki özellikleri, kültürü, dili, manileri, yöre ağzına ilişkin anlatımlar ve araştırmalar mevcut. Bunların dışında ufak bir Hemşin sözlüğü bölümüne de yer verilmiş.

İbrahim Karaca, bu kitabı hazırlarken iddialı bir şekilde kapsamlı bir araştırma yapmadığını özellikle vurguluyor: “Aklıma geldikçe bir kenara not ettiğim yerel sözcüklerle başlayan bu serüven, önceden düşüncesi bile olmayan bir kitaba kapı araladı. ‘Khaçapit’te Yaşayan Hemşinli Sözcükler’ olarak tasarladığım bu kitapçık, Hemşin’e değinen genel metinle beraber ‘Bir Avuç Hemşin’e dönüşmüş oldu böylece…

Üniversite yıllarımda yapmış olduğum halkbilimi derlemeleri sırasında tutulan notlar, ses kayıtları ve sohbetlerden aklımda kalanlara dayanarak genişlettiğim bu kitap; ne bir halkbilimi çalışması ne de bir tarih veya etnoloji çalışmasıdır…

Bu nedenle, şimdiye kadar söylenmeyenleri söylemek, bir ezberi bozmak veya sürdürmek gibi bir iddiası yoktur, birikme amacı bu değildir. Bu çalışma, Hemşin’e gönderilen bir ‘merhaba’dır. Bu merhaba alındığında, ben gözlerimi yumup çocukluk günlerime gitmiş olacağım. Orada bu sesin yankısını duyabilecek miyim?”

Karaca; bu şekilde tevazu gösterse de bu kitap, bizce Hemşin kültürüne ait üretimler noktasında sıkıntıların yaşandığı bir süreçte, özenle hazırlanmış ve oraya ilişkin derli toplu, sağlıklı bilgiler veren bir kitap. Kapsamlı ve derin bir çalışma olmasa da, insani duyarlılık ve memleketine duyulan sevgi, saygı ve sahiplenmenin güzel bir örneği aynı zamanda bu kitap.

Elinize alıp okuduğunuzda, o kültüre ilişkin temel bilgilere sahip oluyorsunuz. Sıcak bir anlatım kurulmuş bu kitapta. O yanıyla da okuyanı sıkmıyor. Özellikle manilere ve sözlük bölümüne yer verilmesi, kitabı daha da renkli kılmış. Tabi kitabın son bölümündeki bolca ve birbirinden güzel Hemşin fotoğraflarını da dâhil etmek gerek buna.

SEN DE GİDECEKSİN
Haşaif kuşları yorgun kanatlarıyla
yola dizildiğinde
Sen de gideceksin
Başında çam kokulu puşin olacak
Ayağında buluttan bir deniz
Bensiz
Benden habersiz

Çifte puğarlar yine ıssız akacak
Göklerle baş başa kalacağım
Hasret kış olup örtecek üstümü
Buz içinde, bir sır gibi
uykuya dalacağım

Oy benim mavi gerdanlı yayla kuşum
Oy dağlı kız
Yine bensiz gideceksin, hemi
Benden habersiz

İstanbul, Ocak 2005
İbrahim Karaca

“Önümüzde, coşkun akarsularının üstünde kurulan değirmenleri, kemerli taş köprüleri, sakız kokan çam ormanları, romantik harabeleri, bin yıllar ötedeki Ksenofon’un askerlerini bile sarhoş edip uyutan deli balları, alabalıkları, tulumu, türküleri, dili, kültürü, puşili kızları, güler yüzlü insanları ve yeşil ile mavinin aklımıza gelmeyecek tonlarıyla çizilen farklı tablolar durmaktadır.”

Karasu, Akçakoca, Fındıklı, Ardeşen, Pazar, Çamlıhemşin, Borçka, Düzce, Hopa ve Çayeli, Hemşinlilerin yaşam sürdükleri yerlerdir. Bu bölgelerde yer alan, ilgimizi çeken bir inanışı da sizlerle paylaşalım.

Yönetmen Özcan Alper’le “Momi” filmi üzerine yapılan bir röportajda Hemşinlilere ait Goncoloz inanışından bahsedilir. fiöyle diyor Alper:
“Goncoloz hikâyeleri vardır. Babaannem gerçek olduğuna inanıyor tabii. Gerçi sen de ondan dinlerken gerçek sanıyorsun bir an. Goncoloz hikâyeleri, aslında bir tür kıssadan hisse çıkarılan öyküler. Goncoloz denilenler, kötüler. O kadar kötü insanlar olmuşlar ki, öldüklerinde toprağa gömülseler dahi, toprak bile onları kabul etmez. Toprağın, onları bir hafta içinde dışarı atacağına inanırlar. Goncoloz’un yarı köpek yarı insan gibi bir şey olduğu düşünülür. Sessiz yerleri tercih eder, geceleri çıkar, bağırtısı yarı insan -kendi sesiyle- yarı köpek sesidir. Babaannem, anlattığı hikâyede, kendi köyünden bir arkadaşının Goncoloz olduğunu söylüyor. Öldüğü bir hafta olmamıştı ki, zincirlerle bağlı Goncoloz’un zincir seslerini ve kapıları kapattığını anlatır. Yılan kovma, yılan bağlama gibi başka hikâyeler de var. Biri hastalandı, ona bilmem ne duası okuyorlar Hemşince. Batıl inançları da var tabii bir yandan.”

Yine “Gor” denilen geleneklerini de şöyle anlatıyor:
“Benim tanık olduğum en güzel şey Gor. Bir nevi imece. Köyde birinin evi yapılacak diyelim. Bu bir kişinin altından kalkabileceği bir iş değil, bütün köy toplanır ve yardıma gider.

Biri hastadır onun işini her evden giden birkaç kişi halleder. ‘Gor’ların en güzel yanı çalışmanın eğlenceye dönüşmesi. İşin türüne göre genç kızlar bir tarafta, erkekler bir tarafta türküler söylüyorlar. ‘Gor’lar tam da bir kültürel taşıma aracı oluyordu. Bir de kışlık mısırlar bağlanıp asılırdı. Bir akşam genç kızlar ve kadınlar; evlerde toplanıp türküler söyleyerek işlerini yaparlardı.”

İbrahim Karaca’nın Hemşin kitabında, yaşamdan bir kesit de şöyle anlatılıyor:
“Diyelim ki, bin bir güçlükle oluşturulan bir bahçeye dalıp bir kucak salatalık çaldınız. Bahçenin sahibi sizin toprakta bıraktığınız ayak izini bir torbaya koyup ateşin üstündeki zincire astıysa yandınız. Torbadaki toprak kurudukça siz de ayağınızın kuru bir sopaya dönüştüğünü hissedeceksiniz.”

Anlaşılan, yapılan tatlı hırsızlıkların, akılda kalmasına ve vicdanı sorgulatmaya yönelik farklı bir yöntem geliştirmiş Hemşinliler.

Hemşin; zengin bir kültüre, birikime sahip. Aynı zamanda insanlarının hareketliliği, cana yakınlığı ve renkliliği de yine manilere, türkülere, şiirlere, üretimlere yansımış. Verdiğimiz özet bilgilerden daha da fazlasını bu kitapta bulabilirsiniz.

İstedik ki; İbrahim Karaca’nın kitabından bahsederken, aynı zamanda kitabın ismine (Bir Avuç Hemşin) uygun bir Hemşin sunalım siz okuyucularımıza. Gerçekten, ülkemizde araştırılması, ilginç, orijinal ve bilinmeyen yanlarıyla öğrenilmesi gereken bölgelerden biridir Hemşin.

Künye:
Hemşin (Tarih, Dil, Gelenek ve Görenekler)
İbrahim Karaca / Chiviyazıları / 175 s
Alıntı Yapılan Kaynak: www.grupyorum.net

Doğu Karadeniz insanı hem rutubetli sıcaktan korunmak, hem de hayvan larını geniş yayla mezralarında otlatmak için; ormanların seyrekleştiği 2000 m yükseklikteki dağlar arasındaki yaylalara çıkarlar. Yayla evleri genellikle yaşlı, tecrübeli, katık (yağ, peynir, minci vb.) yapmasını iyi bilen ebe ile hayvanlara çobanlık yapabilecek on-onbeş yaşlarında kız ya da erkek çocuktan oluşan iki kişilik evlerdir. Köylerdeki yerleşim dağınık olmasına karşın, yayla evleri birbirine çok yakındır.
Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yaz aylarına rastlayan çeşitli yayla şenlikleri geçmişten günümüze halen sürdürülmektedir. Bu şenlikler “Çürük Ortası”, “Yayla Ortası”, “Okçular”, “Vartivor” gibi adlarla yayla süresinin belli dönemini yansıtmaktadır. Genellikle de yaylaların en kalabalık olduğu, ot biçme işleminin bitimine ya da köydeki son işlerin bitirilip yaylada toplanma tarihine rastlar. Rize’nin Çamlıhemşin ilçesi Ayder yaylalarından biri olan Kavran’da Vartivor, günümüzde de geçmişte olduğu gibi aynı görkem ve ihtişamla kutlanmaktadır. Vartivor, yayla halkının yaptığı bir şenlik olup, Temmuz ayının 15’inde başlayıp 25’ine kadar devam eder. Şenlikte dalikanlılar, kızlar horon oynar, birbirlerine mani söylerler. Vartivor gül bayramı, ot bayramı anlamına gelmektedir. Vartivor eskiden temmuz sonları, ağustos başlarında Ergenekon dolaylarında dağlarda yapılıyordu. Şimdi aynı görkemiyle, aynı tarihlerde Hemşin yaylalarında yapılmaktadır. – Yayla halkı, kuşaktan kuşağa taşıyarak günümüze aktardığı Vartivor’u şöyle anlatmaktadır: “Hayvanlarımız otlasın, katığımız bol olsun diye yaylaya çıkarız. Yaylada her evde bir katık yapan, bir de sığırları otlatmak için çoban olur.

Yazın köydeki işler ağustos başlarında biter. İşlet bitince köylü toplanır. Vartevor yapmak için yaylaya gelir. Köyden yaylaya gelenlere “Vartevorcu” denir. Vartevorcularla yaylacılar yaylada eğlenirler, çalışmanın yorgunluğunu üzerlerinden atarlar, gece sabahlara kadar tulumla horon oynar, içki içip tabanca atarlar”. Vartevora giden köylüler en güzel giysileri giyerek sabahın erken saatlerinde yola çıkarlar. Tulum çalıp, atma türkü söyleyerek, horon oynayarak, yaylanın yolunu tutarlar.  Yaylacılar köyden gelen vartivorcuları büyük bir heyecan ve sevinçle karşılarlar. Vanrtivorcu yaylaya tulum eşliğinde büyük bir çoşkuyla girer. Bu çoşku yaylada on beş gün sürer. Vartivorcusu gelmeyen yaylacının, vartivoru hüzünlü geçer. Köyden vartivorcusu kalabalık gelen yaylacı gururlanır başı dik gezer.  “Eskiden işler bitince köylüler, sabah namazıyla yola çıkardı. Türkü söyleyerek, tulum çalarak, Vice (Çamlıhemşin ilçesi) dibine gelirdik. Orda mola verir, yemek yer, tekrar yola koyulurduk. Ayder’de bir gece boş ambarlarda yatardık, sabaha kadar tulum çalar, horon oynardık. Ordan tekrar hep birlikte yola koyulur, öğleye doğru tüfek ata ata yaylaya girerdik. Yaylanın düzünde hemen horonu kurardık. Gece sabahlara kadar lamba, lüküs ateşiyle horon oynardık. On-onbeş gün böyle devam ederdi. Genç kızlar, delikanlılar en güzel elbiselerini giyerek vartevora gelirler. Sevdalıklar da vartevorda başlar, orda büyürdü. Genç kızlar, dalikanlılar sevdalarını atma türkülerle yine dile getirirlerdi”.Vartivor, halk arasında “Yayla Ortası” olarak da bilinen yörenin en önemli şenliklerindendir. Kutlamaların dinsel bir yönü olduğuna dair bir belgeye rastlanmamıştır.

Ancak “Hemşinliler Hristiyan adetlerini muhafaza edip, Vartevor Yortusu Günü hepsi de kiliseye gider” ifadesi kullanılmaktadır. Vartivor zaman olarak yayla döneminin tam ortasında rastgelmektedir. Bu dönem köylerde işlerin azaldığı, sıcaklık ve nem oranının arttığı, Ağustos ayının ilk on beş gününü kapsamaktadır.

Yörede yaşlıların kullandığı “Köy Hesabı” ya da “Ay Takvimi” Hicri gün hesabıyla 20-22 Temmuz’da başlamakta, on beş gün sürmektedir. Şenlikler ciddi bir organizasyon çerçevesinde kutlanmakta, kutlamaların düzenli yapılması için Başkan ve Kutlama Komitesi oluşturulmaktadır. Şenliğin başlamasından bitimine kadar her aşamasından, Başkan ve Şenlik Komitesi sorumludur. Şenliğin maddi giderlerini yayla halkı karşılamakta, herkes gücüne göre katkı sağlamaktadır, zorlama yoktur. Vartivorda türkü söyleyip horon oynamanın yanı sıra, yaylanın belli yerlerine (Mezovit, Ovidin Düzü) gezintiler düzenlenmektedir. Bu gezilerde yemek yenilip, içki içilmekte genç kızlar ve erkekler yakan top oynamakta, delikanlılar balığa gitmektedirler. Şenliklerin en önemli kısmını horon oynamak için toplanan gruplar oluşturmakta, kızlar ve erkekler ayrı ayrı ya da birlikte oynamaktadırlar. Horonlar yayla halkının yaptığı çardaklarda veya büyük düzlüklerde oynanmakta, horon en önemli kısmını horon esnasında atılan silahlar oluşturmaktadır.

Vartivorda “Hoşmeli” ve “lokum” gibi özel yiyecekler yapılmakta, yayla nüfusu iki üç misli artmaktadır. SONUÇ Vartivor geçmişte olduğu gibi günümüzde de halkın toplumsal ve psikolojik birçok gereksinimine yanıt vermektedir. Bir kültürel olgu toplumda işlevsel olduğu sürece varlığını gösterir ve kuşaktan kuşağa aktarılır. Vartivor yıl boyunca durmadan dinlenmeden çalışan yöre halkının; buluşma, kaynaşma yeridir. Sadece köyde yaşayanlar değil, büyük kentlere göç eden yöre halkı da vartivora gelmek için büyük bir gayret göstermekte, işlerini vartivora göre ayarlamaktadır. Vartivor yorgunluğun atıldığı, hasretin giderildiği, eğlenme, kaynaşma yeridir. Duygu ve düşünceler en güzel ve çarpıcı olarak türkü yoluyla vartivorda dile getirilir. Sevgililer sevgilerini, kırgınlıklarını, komşular beklentilerini, dargınlar yergilerini, gurbetçiler özlemlerini anlatır türkülerle. Bu nedenle şenlik bir anlamda da iletişim işlevi görüp, bireyi bilinç altına ittiği sıkıntılardan uzaklaştırıp, ruhsal doyuma ulaştırmaktadır. Birbirleriyle karışıp kaynaşan halkın ilişkilerini güçlendirmekte, toplumsal düzeni sağlamlaştırmaktadır.

Vartivor şenliklerinin yukarıda anlatılan işlevlerden dolayı, biçimde değişime uğrasa da içerikte amacını koruyarak, kuşaktan kuşağa aynı görkem ve ihtişamla kutlanacak, Kavran Yaylası daha uzun yıllar şenliklere ev sahipliği yapacaktır. Kaynakça: Kavran’da Vartivor, Gülşen BALIKÇI, Folklor Araştırmacısı, Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü .