Hemşin’li kadınların hayallerinde kurgulayıp renklerle bir araya getirdikleri uyumun desende ki el emeğini bilmeyen yoktur .Özel bir uğraşı vardır ama bunun için kursa gidilmez,gitsen de bu kadar güzel yapamazsın zaten.Bunun için ancak bilen birisine bakarak heves edip uğraşmak gerekiyor.Tıpkı tulum çalmak gibi.

*Bülent FERAH – ” SEVDAM”  albümü2013

dolu dolu bir albüm…bütün müzik satış noktalarında bulabilirsiniz!

*Fatih Reyhan – ” Gitma & Söyle Bana Aşk” 2012

1. Gitma
2. Kurdum Odun Yukini
3. Güneş
4. Hemşin Deresi
5. Hayalunle Yaşarum
6. Unutamam Yarumi
7. Eski Sevdam
8. Sevdumda Alemedum
9. İzuni Bulamadum
10. Dağları Duman Sardı
11. Pazarişi Susape
12. Aşıkların Deresi

*Ayhan Alptekin – ” Karadeniz Tavernası 2″ 2012

01. Yine Sen
02. Dünya Güzeli Yarim
03. Dardır Yüreğim
04. Deli Gezerim Deli
05. Ömürlük Şarkı
06. Hoşgeldin
07. Lazona
08. Gezerim Oy
09. Satmışım Anasını
10. Oyna Güzelim Oyna
11. Karşılama
12. Oy Dağlarım
13. Al Eline Kavalı
14. The Hora
15. Sevdalık
16. Şiir
17. Potpori -1 (Karadenizin Eni)
18. Potpori – 2 (E Seni Gidi Seni)

*Volkan Konak – ” Lifor” 2012  (internet sitesi)

1-Volkan Konak Ağla Beni (Su Kayadan Süzülür)
2-Volkan Konak Neredesin (Kara Gözlüm)
3-Volkan Konak Mezarımın Taşına
4-Volkan Konak Aşkın Beni Deleyledi
5-Volkan Konak Karadeniz Çiçeği
6-Volkan Konak Rüzgar
7-Volkan Konak Ayletme Beni
8-Volkan Konak Kadınım / Anası Bana Bir Oğlancık Doğurdu
9-Volkan Konak Bir Dost Bulamadım Gün Akşam Oldu
10-Volkan Konak Gemi Geliyi Gemi
11-Volkan Konak Ey Zahid Şaraba

///////////////////////////////////////2011 Yılı////////////////////////////////////////////////////////////
20011 yılında yeni albüm çıkaran sanatçılarımızdan bazıları;

*Birol Topaloğlu – ” Kıyı Boyu Karadeniz” 2011   (internet sitesi)

Birol Topaloglu – Oy Tulum.mp3
Birol Topaloglu – Vakfikebir Horonu.mp3
Birol Topaloglu – Va Ha Hay (Lazca).mp3
Birol Topaloglu – Daldalan Ve Avla Skani (Potbori).mp3
Birol Topaloglu – Ince Xarxan.mp3
Birol Topaloglu – Tarna Nina.mp3
Birol Topaloglu – Giresun Karsilamasi.mp3
Birol Topaloglu – Elenitsam.mp3
Birol Topaloglu – Oyali Çemberine.mp3
Birol Topaloglu – Emucem Osman Aga.mp3
Birol Topaloglu – Geç Koyinun Onine.mp3
Birol Topaloglu – Çelalardan Baglardan.mp3
Birol Topaloglu – Agasar Horon Havasi.mp3

*Emin Yağcı Tulum –”Karadenizden Bir Ses” 2011  (internet sitesi)

Emin Yağcı Kobak,
Emin Yağcı İki Ayak Horonu ( Oyna Enişte Oyna ),
Emin Yağcı Küçüğüm Halime,
Emin Yağcı Bulutlar Oynar Oynaşır Sarıkız,
Emin Yağcı Duman Dağdan Yukarı ( O Yarum ),
Emin Yağcı Oy Trabzon Trabzon,
Emin Yağcı Kapılarda Karaçam,
Emin Yağcı Dere Kütük Götürür,
Emin Yağcı Çayelinden Öteye,
Emin Yağcı Ey Gidi Karlı Dağlar,
Emin Yağcı Bir Bak Hele Dağlara,
Emin Yağcı Allah Nasıl Edeyim,

*Gökhan Birben -“Bulutların Gözyaşı” 2011  (internet sitesi)

1-Gökhan Birben Samistal,
2-Gökhan Birben Üskürt Dağı,
3-Gökhan Birben Bulutların Gözyaşı,
4-Gökhan Birben Omuzumda Orağum,
5-Gökhan Birben Karayemiş,
6-Gökhan Birben Vaketisa Düzebi,
7-Gökhan Birben Analiğum,
8-Gökhan Birben Hey Gidi Karli Dağlar,
9-Gökhan Birben Punipos,
10-Gökhan Birben Zurpicine Ağhçkenin,
11-Gökhan Birben Ağustozi Mulun,
12-Gökhan Birben Verane Kalsun Dağlar

*Selçuk Balcı -“Patika” 2011   (internet sitesi)

01. Selçuk Balcı – Deniz Üstünde Fener,
02. Selçuk Balcı – Yayla Yolundan Aştım,
03. Selçuk Balcı – Yosun Tuttu Yüreğim,
04. Selçuk Balcı – Sende Sevda Var İse,
05. Selçuk Balcı – Çelik Bakışlı,
06. Selçuk Balcı – Haburadan Aşağa,
07. Selçuk Balcı – Yağan Yağmur Kar Değil,
08. Selçuk Balcı – Beklesin Beni Yarim,
09. Selçuk Balcı – Suyun Altında Testi,
10. Selçuk Balcı – Gel Sar Beni,
11. Selçuk Balcı – Nenni,
12. Selçuk Balcı – Mezar Taşı,
13. Selçuk Balcı – Kaçır Beni,
14. Selçuk Balcı – Yağmurun Kaydesi (Enstrumantal)

*Volkan Arslan – “Kayde” 2011

1- Karlı Dağlara
2- Dinle Dere Sesini
3- Ayşem
4- Peştemali
5- Hayde
6- Yoroz
7- Vay Beni
8- Bulutların Gözyaşı
9- Alaf
10- Bilettum Arağumi
11- Sevdaluk
12- Horon (Potpori)
13- Yayladan Gelen Var mi?
14- Tulumdan Kaydeler ( Enst. )

Hemsin tarihinin belli bir bölümü hakkinda herkesin mutabakati vardir.Hemsinliler’in tarihi konusunda bir dönemi aydinlatan bu önemli tarih kesiti su sekildedir: AMADUNILER’in Beyi olan Hamam ve çok sayidaki kadin, erkekve çocuktan mütesekkil akrabalari göç ederek Hemsin’e yerlestiler. Iste bugünkü Hemsinliler’in atalari Hemsin’e adini veren bu kisilerdir.Bu olaya iliskin elde iki rahibin yazdigi kronikler vardir.

Bunlardan ilki; ‘Mus’taki Çangli Kilise papazi Mamikonlu Hohanes (V.Bab), 628’de biten’Daron (Mus-Ahlat bölgesi) Tarihi’ adli eserinin sonunda diyor ki: Bizans Kayseri Herakliyus Sasanli Sehensahi (II.) Khosrov’a savas açtigi sirada(626 yilinda), Gürcü Beyi Vastyan’in Çoruh’u geçerek, (Balkar Daglari kuzey yamacindaki) Dampur denilen sehri yiktigindan, onun (kizkardesinden dogma) yegeni (Amaduni’li urugu beyi) Hamam, bu sehri yeniden imar ederek, kendi adini verip Hamamasen (= Hamam-Abad / Hamam’in senlendirdigi) dedi.’Hemsin’in bundan önceki adi Dampur veya Tampur iken, 626 yilinda Hamam Bey’in sehri imar etmesiyle yeni adi ilk sekliyle ‘Hamamasen’ olarak ortaya çikiyor.

Buna karsilik, kronikini 788 yilinda yazan Gevond, bu haberi 160 yil sonra olmus gibi göstererek; ‘yagmalanip yoksul düsen çoluk-çocuklu onikibinden çok kimseler, boybeyleri Amatunili Hamam’in öncülügünde göçüp kaçarak Kol (Göle) üzerinden Tayk (Oltu-Narman) bölgesine vardilar; oradan da, kuzeybatidan akarak Egeristan (Eceristan/Acara)’a, Post Denizi’ne (Karadeniz’e) karisan Akapsis’i (Çoruh’u) geçtiler. Bunu haber alan Bizans Kayseri (IV.) Konstantin (780-797), onlari ülkesine yerlestirerek, verimli topraklar verdi.’ Her iki anlatimda verilen tarihler arasinda 160 yil gibi bir zaman dilimi oldugu halde, her ikisinde de Amatuni’li Hamam Bey’in göçünden bahsedilmektedir. Iki kronik arasinda böylesine bir zaman farki olmasi yazarlardan birinin hata yapmis oldugunu akla getirmektedir. Bununla birlikte, anlatimda Acara’dan bahsedilmesi sebebiyle olsa gerek, Kirzioglu, Gevond’un anlattigi 160 yil sonraki olayin Hopa’nin koyuncu Hemsenlileri’ne ait olabilecegini söylüyor. Hemsinlilerle ilgili yazdigi kitap Bagdik Avedisyan tarafindan Türkçe’ye tercüme edilerek ‘Hemsin Gizemi’ adiyla yayinlanan Levon Haçikyan adli Ermeni yazar, olayi aynen kabul ederek Gevond’un yazdiklarina itibar ediyor ve olayin 789-790 yillarinda Arap vostikan Obaydullah ve vekili ‘beterin beteri’ Süleyman zamaninda ve onlarin baskilari sonucu meydana geldigini söylüyor.

Haçikyan, Baspatrik Elipatruslu Yesayi’nin de bu olayla ilgili olarak adinin geçtigini iddia ettikten sonra, Baspatrigin 788 tarihinde ölmüs bulundugunu göçün ise 789-790 tarihlerinde meydana geldigini yine kendisi yaziyor. Bu iki tarihi kaynagi degerlendirdigimizde, Kirzioglu’nun bildirdigine göre Mamikonlu Hohanes’in kitabi 628 yilinda bitmis ve 626 yilina ait bir bilgiyi vermektedir. Hohanes’in 789-790 tarihlerinde meydana gelecek bir olay hakkinda 160 yil önceden bilgi vermesi sözkonusu olamayacagina göre, Gevond ya tarih hatasi yapmaktadir, veya Hopa yöresine gelen Hemsinlilerin göçü ile Hamam Bey’i karistirarak yanlis bilgi vermektedir. Amad-Uniler Hamam Bey’in göç ederek harap edilmis ve o zamana kadar Dampur/Tampur diye anilan sehri aldigi, imar ederek kendi adindan mülhem ‘Hamamasen’ adini verdigi konusunda Türk ve Ermeni tarihçiler arasinda tam bir mutabakat vardir. Hemsinlilerin Müslüman Ermeni oldugunu iddia eden Haçikyan, Amad-Unileri ise aynen kabul eder. Ona göre; ‘Amatuni beyliginin öz yurdu Ayrarat bölgesinin Aragatsotin ve Kotayk eyaletlerini kapsayan topraklar olup idare merkezi de taninmis Osakan kentiydi.’ Prof. Kirzioglu’da; ‘Merkezi Osaga kalesi olan Alagaz dagi ile Gökçegöl arasinda yerlesen bu uruga, (geldikleri Hamadan bölgesine göre) ‘Amad-uni’ (Hamad hanedani) denilmeye baslandi. Ancak bazi Iranlilar, onlarin ilk boy begine göre bugün bile Manualar diye anarlar’ demektedir.Anlasilacagi üzere her iki yazar da ayni yöreyi degisik yer adlari ile anlatmakta ve en önemlisi de Haçikyan onlari Ermeni gösterebilmek için bu topraklarin onlarin ‘öz yurdu’ oldugunu iddia ederken, Prof. Kirzioglu ise bu bölgeye ‘yerlesmis’ olduklarini beyan ediyor.Prof. Kirzioglu, R.Grousset ve Khorenli’ye dayanarak; ‘Ilk Partli Hükümdari Arsak (M.Ö. 250-247) tarafindan getirilerek, Iran’da Hamadan topraklarina, (koruyucu olarak) yerlestirerek gittikçe yükselen ‘Manua’ adli pehlivan yapili yigidin urugunu, (360 yil sonra) Ardases, tatlilik ve taltif ile getirterek onlara köyler ve arazi vermisti’ demektedir. Alinti oldugu için karmasik olan metni düzelterek bir baska yerde; ‘Horasan’dan M.Ö. 250 yillarinda boybegleri Manua ile HAMADAN bölgesine korucu/muhafiz Türkmenler olarak gelen; oradan Küçük Arsakli Hükümdari Ardases tarafindan 110 yillarinda saygi ve özenti ile getirilip, Gökçegöl-Alagez arasina yerlestirilince, Hamadan’dan gelislerine göre ‘AMAD-UNILER’ adiyla anilan kabile’ seklinde ifade etmektedir. Amad-Uniler’in mensei konusunda Prof. Kirzioglu’nun basvurdugu kaynaklara deginmeyen Levon Haçikyan, gaflet eseri olacak, N.Adontz adli yazarin Rusça eserine dipnotta atifta bulunuyor. ‘Jüstinyen Döneminde Ermenistan’ adini tasiyan ve 1908 yilinda St.Petersburg’da yayinlanan esere atif yapilan dipnotta aynen söyle deniyor: ‘N. Adontz’a göre Amatuniler’in ilk yasadigi yer Iran’in Maku yöresinde, Artaz yakinlarindadir.’ Haçikyan’in ayrinti vermemesi sebebiyle dayanaklarini göremedigimiz için,Adontz’un Prof. Kirzioglu ile ayni kaynaklari kullanip kullanmadigini bilmiyoruz. Ancak, Amatuni veya Amad-Uni olarak anilan kabilenin Iran’dan gelip Alagaz dagi ile Gökçegöl arasina yerlestiklerini anliyoruz. Isimlerinin de kaynagi oldugu için ve Prof. Kirzioglu’nun Khorenli’den naklen verdigi bilgiler isiginda Hamadan’dan geldiklerini kabul etmek gerekiyor. Prof. Kirzioglu’nun ‘Manua adli pehlivan yapili yigit’ diye andigi Amad-Uni Beyi’nden Haçikyan söyle bahsediyor: ‘VI.yy.da insa edilmis Pitgnavank’in duvarinda da ‘Amatuniler beyi Manuel’ altyazili bir süvari rölyefi yer almakta.

Üçüncü bölüm ise,‘Ermeni Bayramları‘ başlığı altında ‘Derındas- Terındas –Tearındaraç-‘, ‘Vartavar‘, Astvatsatsin veya Verapokhum Yortusu‘ gibi ‘kutlamalar‘ hakkında okuyucu bilgilendiriliyor. Ancak bu  bölü-mün telif mi tercüme mi olduğu konusunda bir bilgi verilmiyor. Bu bölümün yazarının kim olduğu da belirtilmiyor. Khaçikyan’ın araştırmasının ‘küçük kısaltma ve yetkili tanımlamalarla‘ bu kitapta yayınlandığını açıklayan Prof. Paruyr Muradyan, ‘(rahmetli) Khaçikyan’ın emektar bir kaynak bilimci, tarihçi ve uzun yıllar Matenadaran’ı (Ulusal Kütüphane’i) yöneten bir Bilimler Aka-demisi üyesi olduğunu‘ belirtmektedir. Prof. Muradyan, ‘Khaçikyan‘ın ‘Hamşen Ermenileri Tarihinden Sayfalar‘ başlıklı araştırmasında Hemşin adını taşıyan topluluğun kimliği, kökeni, tarihi, kültürü ve kısmen de diliyle ger-çekten ilk kez tanışma olanağı bulduklarını ‘özellikle’ vurgulama ihtiyacı hissediyor. Khaçikyan, ‘Bu incelemede Hamşen Ermenileri tarihinin en son verilerin ışığında bilimsel değerlendirilmesini yaparken, bilinen ama darma-dağınık olan tarihi, coğrafik ve etnik konuları ilk kez derlemeyi ve aydınlığa çıkarıp araştırarak özetlemeyi deneyeceğiz‘ diyerek konuya girmektedir. Ermenistan’dan göç ederek Hamşen’e yerleşen Ermeni nüfusunun anava-tanını belirlemiş olduklarını belirten Khaçikyan, ‘kaynaklara‘ dayanarak şu bil-gileri veriyor: ‘…kanıtların ışığında Şapuh ve Hamam Amatunilerin yöne-timinde Hamşen’e göç eden Ermeni nüfusunun ezici çoğunluğu Amatunilere bağlı süvarilerle köylüler olup Ermenistan’ın yüreği sayılan Ayrarat eyal-etinden gelmiş oldukları rahatlıkla ifade edilebilir.’ (s.17) ‘Bu göçler‘ hakkında daha da ayrıntılı bilgi aktarma ihtiyacı hissederek şöyle diyor: ‘…daha sonraki yüzyıllarda Hamşen dağlık bölgesinin geçit vermeyen vadileri, Ermenistan’ın değişik bölgelerinden, özellikle Hamşen’e sınır komşusu Yüksek Ermenistan bölgesinden göç eden yeni topluluklara da yurt olmuştur, fakat Ermeni Hamşen’in kurucuları, kuşkusuz Şapuh ve Hamam Amatuni’ler önderliğinde Arap boyunduruğuna karşı silaha sarılarak onları yenen ve  kendilerine yeni bir vatan kazanan Ayrarat eyaletinin Argatsotın ve Kotayk bölgelerinden gelmiş yiğit insanlardı.(s.18) Khaçikyan, Hamşenliler’in yerli halklarla olan çatışmaları hakkında da bilgiler veriyor:
‘…Karadere ve Hopa yörelerine yerleşen Hamşenliler’den bahsetmiştik. Asıl Hamşen’e doğu ve batıdan komşu olup benzer doğa ve iklim koşullarına sahip bu yöreler ta eski tarihlerde Hamşenliler’in dikkatini çekmiş ve onlar adım adım ilerleyerek buraları zaptedip yerleşirlerken doğal olarak yörenin eski toplulukları olan Rum ve Lazlarla çarpışmalara da girmişlerdir…’ (s.42) Khaçikyan, şu şoven ifadeleri kullanmakta bir sakınca görmemektedir: ‘…K.Koch, çok erkenden islamlılğı kabul etmiş bir ailenin oğlunun, Cemil yöresi derebeyinin evine konuk oldu ve dış görünüşünden ‘Onun damarlarında özellikle Ermeni kanı dolaştığını ‘farketti.‘ (s.36-37) Khaçikyan bununla yetinmeyerek Hamşenlileri ‘yüceltmek‘ için komşu halkları aşağılamaya çalışmaktadır. Bunu yaparken, kim odukları belli olmayan ‘görgü tanıkları’ndan medet ummaktadır: ‘… Görgü tanıklarına göre, onlar komşuları olan Rum, Laz, ve Gürcü’lerden farklı olup yiğit, özverili, dürüst ve içtendirler. Dahası yabancılarla evlenmezler…’(s.41) Khaçikyan, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki ‘millet‘ kavramıyla ilgili genel kabul gören bir tanımlamayı aktarıyor: ‘… Herhangi bir ulusal–etnik kimliği tesbitinin önemli belirleyicisi, onun mensup olduğu diniydi. Rum, Laz, Gürcü, Ermeni ve başka ulusların islamiyeti kabul eden temsilcileri kendilerini ‘müslüman‘ ve ‘Osmanlı‘ diye tanıtıyorlardı…’ (s.40) Bu cümleden sonra, İslamiyeti kabul eden diğer ‘etnik gruplar’ın da kültürel ve dilsel varlıklarını yaşatmaya çalıştıklarını göz ardı ederek Hamşenlileri yine ‘yüceltme‘ yolunu seçmektedir: ‘ …Fakat Hamşenliler İslamlığı kabul ettikten sonra dahi dillerini, yani Hamşen Ermenicesi dialektini, coğrafik terimleri, dağ, nehir, vadi, vb. yer adları ile gelenek–göreneklerini, şarkı, şiirlerini korudular ve korumayı sürdürüyorlar.’ (agy.) ‘Usta bir akademisyen‘ olduğu anlaşılan Khaçikyan, bu ‘bilimsel  makale‘ sinde esas olarak Hamşenlilerin ‘Ermeni‘ olduklarını ‘deliller’ e dayanarak ispatlamaya çalışıyor. Bunu yaparken ırkçı yaklaşımlar sergiliyor ve Hamşenlilerle aynı coğrafyalarda yaşayan diğer ‘etnik gruplar’ı aşağılama yoluna gidiyor. Yapmaya çalıştığı şey bize hiç de yabancı değil! Kitabın ikinci bölümünde, ‘Türk araştırmacılar‘ başlığı altında şu kısa not düşülmüş: ‘L.Khaçikyan’ın dikkate değer belgeselini sunarken, Hemşin konusunda bizim araştırmacılarımızdan bazılarının düşüncelerini de ona ekleyip okuyucuya karşılaştırma olanağı sağlamanın faydalı olacağını düşündük.‘ (s.47) Bu bölümde ilk olarak Sakaoğlu M.Ali’nin ‘Dünden Bugüne Hemşin‘ başlıklı çalış-masından özet ve tırnak içinde ‘alıntılar‘ yapılarak bazı eleştiriler getiriliyor. Sakaoğlu’nun çalışmasının 32. sayfasında tırnak içinde yapılan son alıntı şu cümleyle bitiyor:
‘ …Kıyı komşuları Lazlardan kız alıp vermeyi pek sevmediklerinden, eski öz gövde yapılarını koruyabilmişlerdir .‘ (s.52) Khaçikyan gibi Sakaoğlu da komşu bir ‘etnik grup’a karşı şoven bir tutum sergiliyor. Bağdik Avedisyan da şoven tutumu eleştirmeyerek ve aynen aktararak aynı ‘hata’yı sürdürüyor. Bu bölümde ‘alıntı‘ yapılan ikinci çalışma Hale Soysu’nun ‘Kavimler Kapısı–1‘ adlı kitabı. Yazarın ifade düzenine sadık kalınarak bazı özet ve tırnak içinde ‘alıntılar‘ yapıldığı görülüyor. ‘Alıntılar yapılan son çalışma ‘Hemşinli Etnik Kimliğine Antropolojik Bir Bakış’Yazarı Erhan G.Ersoy. Bu çalışmadaki ‘Köy Kahvesi sohbetleri’nden de ‘alıntı‘ yapmakta bir sakınca gözükmüyor: ‘…Hemşinlilerin yakın komşuları olan Lazlarla ilişkilerine de değinen yazar Laz-Hemşin rekabeti üzerine söylenmiş bazı sözler de aktarıyor: ‘Lazdan evliya, koyma avluya ‘veya‘ Laza elini veren kolunu kaptırır‘ gibi sözler Hemşinde çok yaygın. Hemşinli yetişkinlerin Lazlar için aşağılayıcı sözlere kullandıklarını, ‘kan davası‘ gibi barbarca alışkanlıkları olduğunu , ‘eskiden dinsiz veya gayri müslim‘ olduklarını söylediklerini anlatan yazar, buna karşın Lazlar’ın da Hemşinlileri ‘kumarbaz, içki içen, Ermeniden dönme bir halk‘ olduklarını söylediklerini ekliyor…’(s.58) Kitabın üçüncü bölümünde ise, başta değindiğim gibi yazarı, telif mi tercüme mi olduğu belirtilmeden ‘Ermeni Bayramları’na yer veriliyor. Bu bölümle ilgili olarak Bağdik Avedisyan, ‘Çevirenin Önsözü’nde şu açıklamayı getiriyor: ‘… burada Hamşen konusuyla doğrudan ilgili görünmemekle birlikte bazı Ermeni bayramlarının geleneksel yorumlarını sunuyoruz. Bunlar putperest dönemlerden beri kutlanagelen, ama Hıristiyanlığın kabulüyle bazen isim bazen da kabuk değiştiren en eski Ermeni bayramlarıdır….
Bu bölümleri, Hemşin araştırmacılarının daha sonraki çalışmalarına yararı olur düşüncesiyle ekledim ki araştırmalar ‘sakat‘ olmasın ‘doğmasın…’ Levon Khaçikyan’ın makalesi, ‘Hemşin Gizemi‘ adlı kitabın ana gövdesini oluşturuyor. Bu tür ‘bilimsel makaleler’de aranan ‘özellikler’e ‘büyük bir ustalıkla‘ uyulduğu görülüyor. Hamşenlilerin ‘gururlarını okşayarak ‘onların‘ komşularından farklı olarak yiğit, özverili, dürüst ve içten ‘olduklarını özellikle vurgulama ihtiyacı hissediliyor. Acaba dünyanın bütün halkları yiğit, özverili, dürüst ve içten değil midir? Makalesi dikkatle, incelendiğinde, esas olarak, özellikle Türkiye Hamşenlilerine yönelik Ermeni resmî tarih tezlerini aktarmaya çalıştığı görülmektedir. Khaçikyan, Sovyetler Birliği’nin onbeş birlik cumhuriyetinden biri olan Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin bir yurttaşı ve Bilimler Akademisi üyesidir. Kullandığı metot ve varmak istediği nokta bakımından, Bağdik Avedisyan‘ın ‘Çevirenin Önsözü’nde adını andığı Prof.M.Fahrettin Kırzıoğolu’ndan bir farkı var mıdır? Khaçikyan, halkları içten içe bir ‘ Hıristiyan-Müslüman ‘kamplaşmasına sevketmeye de büyük bir çaba harcıyor. İslamiyeti seçen ‘etnik gruplar’ın daha önce illâ Hırıstiyan olduları gibi bir saplantı içinde olduğu anlaşılıyor. ‘Paganlık‘ diye bir inanışın bulunduğunu kabullenmek istemiyor. Hamşenlilerin Sovyetler Birliği’ndeki sayıları hakkında tahminden öte bilgi veremediğini de görüyoruz! Prof.Paruyr Muradyan ve Bağdik Avesyan’ın kitabın başında yer alan makalelerinde belirttikleri ‘küçük kısaltma ve yetkili tanımlamalar ‘veya‘ birtakım küçük eklemeler ve bir iki düzeltme‘, diğer komşu halkları aşağılayan şoven ifadelerle ilgili neden işletilmemiştir? Komşu halkları aşağılayan ifadeler, en azından makaleyi Türkçeye tercüme eden Bağdik Avedisyan tarafından bazı dipnotlar konularak eleştirilebilir ve aynı görüşte olunmadığı belirtilebilirdi! Makalede ‘küçük kısaltmalar ve yetkili tanımlamalar ‘veya‘ birtakım küçük eklemeler ve bir iki düzeltme ‘yapan Prof.Paruyr Muradyan da, bu makaleyi Türkçeye tercüme eden ve kitabın ikinci bölümündeki ‘alıntıları’ı işine geldiği noktada özet ve tırnak içinde yapan Bağdik Avedisyan da Levon Khaçikyan gibi resmî tarih aktarıcılığı yaparak, yalnızca ‘Hamşen Tarihi’ni karartmıyorlar, Hamşenlilere komşu diğer halklar arasına düşmanlık tohumları ekiyorlar. ‘Hemşin Gizemi‘ adlı kitap, 1992’de ‘Ant Yayınları’ndan çıkan ‘Lazlar’ın Tarihi‘ ve 1996’da yine ‘Belge Yayınların’nın yayınladığı ‘Pontos Kültürü‘ adlı kitaplarla benzer özellikleri taşıyor. Bu kitaplar ilgili ‘etnik gruplar’ın dil, tarih, kültür, gelenek ve görenekleri hakkında bilgi vermekten daha çok bu ‘etnik gruplar’a yönelik diğer resmî tezlerinin derin izlerini taşımalarıyla dikkat çekiyorlar. ‘Hemşin Gizemi‘ adlı kitabın ana gövdesini oluşturan ‘Hamşen Ermeni Tarihinden Sayfalar‘ adlı makaleye (ve ‘Birkaç Söz‘ ve ‘Çevirenin Önsözü’nü yazanlara) göre Hamşenliler Ermeni; ‘Lazlar’ın Tarihi’ne göre Lazlar‘Gürcü’ / Kartveli; ‘Pontos Kültürü ne göre ise‘ Pontus(lu)lar ‘Elen’dir! Hamşenliler Ermeni resmî tarih tezlerinin; Lazlar ‘Gürcü‘ / Kartveli resmî tarih tezlerinin ve ‘Pontus(lu)lar’ ise Elen resmî tarih tezlerinin insafına terkediliyor! İlgi çekici olan bir diğer nokta, yukarıda adlarını andığım kitaplar ister telif, ister tercüme olsun yazarlarının veya yayınevlerinin ‘Sosyalist‘ en azından ‘muhalif sol‘ kimlikli olmalarıdır. Amaçlarının şu ya da bu şekilde resmi ideoloji aktarıcılığı yapmak olduğu anlaşılan yazarları bir kenara bırakırsak, ’sosyalist‘ veya en azından ‘muhalif sol‘ kimlikli yayınevlerinin, Türkiye’deki resmî tarih tezlerine karşı, dış resmî tarih tezlerinin derin izlerini taşıyan bu tür kitapları yayınlamaları anlaşılabilir bir durum değildir. Bu tür kitapların bazı yayınevleri tarafından ‘gözü kapalı‘ yayınlanmasının, ’muhalif sol‘un ‘ milliyetler sorunu’na hiç kafa yormamış olmasından kaynaklandığı açıktır. Bazı yayınevlerinin ‘etnik gruplar’la ilgili yayınlarında nesnel gerçekliği yansıtmayan düzeysiz ve özensiz ifade ve ‘saptamalar’ karşısında daha dikkatli davranacağını ve ‘kaş yaparken göz çıkarmayacağını‘ ümit ederim.
Kaynak: Sorun Polemik Dergisi ( Sayı 4 , Güz 2002 )