Rize'nin ilçe ve köylerinde bulunan tarihi yapılar camii, medrese, köprü,
değirmen, ev, serander gibi yapılar yeterince araştırılmamıştır. Burada, yapılan
araştırmalarla belirlenen yapılardan önemlileri tanıtılmaya çalışılmıştır.
A- Ardeşen İlçesi'ndeki Eserler:
1- Ekşioğlu Camii:
İlçe merkezinde Çifte Kavak Mahallesi'nde yer alır. Bu yapı H.
1286/M. 1869 yılında yenilenmiştir.2- Seslikaya Köyü Cami
Köyün merkezinde yer alır. 1801 yılında yapılmış.Yapı malzemesi muntazam yontma taş ve
ahşaptır.
3- Seslikaya Süleyman
Dede Türbesi
Bu türbe H.
1262/M. 1845 tarihinde yapılmıştır. Bu türbenin
üzerinde H. 1308/ M. 1890 tarihi okunmaktadır. Bu türbede Süleyman
Dede'nin oğlu yatmaktadır.
4- Tunca Köyü Camii
1902-1909 yılları arasında yaptırılmıştır. Kesme taştan inşa edilmiş,
kırma çatılı bir camidir.
6- Işıklı Camii
1887 yılında
yaptırılmıştır.
B- Çamlıhemşin İlçesi'ndeki Eserler:
1- Zil Kale:
Bölgenin en dikkate değer eserlerinden birisidir. İlçe merkezinin 15 km.
güneyinde, Fırtına Deresi'nin batı yamaçları üzerinde kurulmuştur. Kalenin
üzerinde inşa edildiği sarp kaya kütlesi denizden 750 metre dere
yatağından yaklaşık 100 metre yüksekliktedir.
2- Kale-i Balâ (Yukarı
Kale)
Çamlıhemşin İlçesi'ne 40 km. uzaklıkta Hisarcık Köyü sınırları içerisinde
Fırtına Deresi'nin kaynaklarına hakim bir noktada kurulmuştur. Kaynaklarda
geçen bir diğer adı da Varoş Kale'dir.
Zil Kale ile aynı tarihlerde yapılmış olmalıdır (14-15. yüzyıl)
3- Şenköy Camii
İki katlı bir camidir. Zemin
kat taş duvarlı, esas kat bütünüyle ahşaptır. Geniş saçaklı olan caminin
dört omuzlu kiremit kaplı bir çatısı vardır.
Cami M. 1900 yılında köy halkı tarafından yapılmıştır.
4- Aşağı Çamlıca Köyü
Camii
Taş duvarlı iki katlı, kırma çatılı bir yapıdır.
5- Şenyuva Köprüsü
Bölgenin yaygın taş köprülerinden birisidir.
Tek bir kemerle Fırtına Deresi geçilmiştir.Köyün yaşlıları H. IIII/M.
1699 tarihli bir kitabesinin 1946 yılındaki bir selde kaybolduğunu
kaydederler. Eğer bu doğru ise, yapı bölgenin en eski köprülerinden
birisidir.
6- Köprüköy Köprüsü
Fırtına deresi üzerinde kurulu taş köprülerden birisidir.Köprünün 19.
yüzyıl sonlarında Türk ustalar tarafından yapıldığı bilinmektedir.
C- Çayeli İlçesi'ndeki Eserler:
1- Cafer Paşa Camii
Denize hakim bir teras üzerinde, eski bir mezarlığın yanında yer alır.
1467 yılında yaptırılan cami onarımlarla günümüze gelmiştir.
2- Ormancık Camii
1826 yılında
yaptırılmıştır. Caminin bir zemin katı bulunmaktadır. Burası eskiden
medrese -mektep olarak kullanılıyordu.
Caminin ahşap oyma olarak oya gibi süslendiğini görüyoruz. Ahşap
süslemeler kapı, minber, mihrap ve mahfil üzerinde yoğunlaşmıştır.
3- Kaptanpaşa Buzlupınar
Köyü Köprüsü
Doğu Karadeniz Bölgesi'nde örnekleri görülen ahşap köprülerden birisidir.19 yy.da yapılmış olmalıdır.
D- Fındıklı İlçesi'ndeki Eserler:
1- Fındıklı Merkez Cami
İlk caminin 18.
yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir.
2- Çağlayan Köprüsü
Bölgedeki yaygın
taş köprülerden birisidir. Tek bir kemer gözünden oluşur. Son yıllarda
kullanılmayan köprünün korkulukları yıkılmıştır. Yapıldığı tarih
bilinmemektedir.
3-Çağlayan Mustafa
Hacaloğlu Evi
Bölgenin en eski ve hayati ev tipinin en
iyi örneklerinden birisidir.
4-Hurşit Bey Evi
1849 yılında Mehmet Usta tarafından yapılmıştır. İki katlı, hayatlı tipte
bir evdir.
5-Meyveli Köyü Camii
Orta Mahallede yer alır. İki katlı, bölgenin tipik ahşap yığma
camilerindendir. 1871 yılında Mustafa bin Alişan tarafından
yaptırılmıştır.
E- Güneysu İlçesi'ndeki Eserler:
1- Kıbledağ Camii
Köyün merkezinden Ilıca Mahallesi'ne taşınmış, 1862 yılında yapılmıştır.
2- Kiremit Köyü Aşağı
Mahalle Camii
19. yüzyılda yapılmış bölgenin
geleneksel taş ve ahşap malzemeli kırma çatılı camilerden birisidir.
F- Hemşin İlçesi'ndeki Eserler:
1- Baltacılı Camii
Baltacı Mahallesi'nde Hemşin Deresi'nin batı kenarında yer alır. 1791
yılında inşa edilmiş, taş duvarlı, kırma çatılı bir camidir.
2- Bilen Köy Camii
Köyün merkezinde iki katlı olarak yapılmıştır. Alt kat ve kısmen ahşap
duvarlı olarak inşa edilmiş, medrese bölümüdür. Bu katta iki bölümlü bir
dershane ve bir hoca odası bulunmaktadır. Dershanedeki taş ocaklar, eski
sıra ve kürsü parçaları mevcuttur. Güneybatıda ocağı bulunan oda hocaya
aittir.
Yapının ilk inşası 18.
yüzyıla kadar inmektedir. Cami bugünkü şekline M. 1894 yılındaki onarımla
kavuşmuştur.
G- İkizdere İlçesi'ndeki
Eserler:
1- Çamlık Köyü Merkez Camii
19. yüzyılın sonlarında yapılmış ahşap camilerden birisidir. Esas
cami kısmına batı cephesinin ortasından girilir. .
2- Şimşirli Köyü Camii
1853-1857 yılları arasında Ahmet Usta tarafından yapılmış
ahşap yığma bir camidir.
3- Güneyce Hacı Şeyh
Camii
Kurtuluş Mahallesi'nde (Yukarı Mahalle) meyilli bir arazide kurulmuştur.
H. 1304/M. 1887 tarihinde İstanbul kütüphane müdürü Hacı Osman Niyazi
Sipahioğlu tarafından yaptırılmıştır. Ustaları ise Pazarlı Ali ve
Hasan'dır.
4- Güneyce Köprüsü
Güneyce'nin merkezinden geçmekte olan İyidere suyu üzerinde yapılmış tek
gözlü taş köprüdür. 1901 yılında inşa edilmiştir.
H- Kalkandere İlçesi'ndeki
Eserler:
1- Zıvane Köprüsü Camii
1834 yılında yapılmıştır. H. Hoca Köyü'nün Zıvana
Köprüsü mevkiindedir. Bölgenin ahşap camilerinin en iyi örneklerinden
birisidir.
I- Pazar İlçesi'ndeki Eserler:
1- Kız Kalesi
Yaklaşık 7x7 m boyutlarındaki kalenin duvarlarında muntazam taş işçiliği
görülür. Kız Kalesi'nin kesin
olarak kimin tarafından yapıldığı bilinmiyor. 13-14. yüzyılda Trabzon
Devleti zamanında yapıldığı sanılmaktadır. Kale, Osmanlı döneminde
onarılarak kullanılmıştır.
2- Cihar Kale
Sahilden 7 km. içeride, Yücehisar Köyü sınırları içinde Hemşin Deresi'nin
doğusunda yer alır.
3- Yücehisar Cami
Köyün merkezinde yer alır. Bir medrese ile birlikte 1799 tarihinde Ayşe
Hanım tarafından kâgir olarak inşa ettirilmiştir.
1- Bizans Dönemi
Yapıları:
Bu dönem yapılarının hemen hepsinin askeri amaçlı yapılar, kaleler
olduğunu görüyoruz. Bunların içerisinde en önemlisi Rize Kalesi'dir.
Kuruluşunu kesin olarak bilemiyoruz. Lustinianos zamanında, 6. yüzyılda
yenilenen kale Trabzon Devleti zamanında son şeklini almıştır.
Rize çevresinde yer alan
diğer kaleler stratejik yerlere kurulmuş, çevresini korumak, haberleşmek
ve yeterince askeri kuvveti barındırmak için tesis edilmişlerdir.
Bunlardan Bozuk Kale, Kalecik (Sivri Kale) ile Cihar Kale küçük kaleler
olup ortalarında birer gözetleme kulesine sahiptirler. Pazar Kız Kalesi bu
kalelerden kulesi olmadığı için farklıdır. Çamlıhemşin'de Fırtına
Deresi'ne hakim bir noktada yer alan Zil Kale ile iç bölgeye geçişi
sağlayan Tatos geçidindeki Kalei Balâ (Yukarı Kale) içlerinde bir çok
tesisata sahip kalelerdir.
2- Türk Devri Yapıları:
İl merkezinde sadece
İskender Cafer Paşa (İslam Paşa) Camii son cemaat yeri ve kubbeli harimi
ile klasik devir 16. yüzyıl yapısı olarak dikkati çeker. Diğer camilerin
çoğu yenilenmiştir.
1960 yılından sonra kırma
çatılı camilerin yıkılarak yeniden taş ve betonla kubbeli olarak
yapıldığını görmekteyiz.
1- Geometrik motifler:
Sarma kordon, sepet
örgü, kare içinde yıldız, üçgen dizileri, mührü Süleyman, çarkıfelek,
zikzak, balıksırtı (şevron) motifleri en çok kullanılanlardır. Bu
motiflerin bazıları antik karakterli olup Bizans ve Gürcü kiliselerinde de
kullanılmıştır.
2- Bitkisel motifler:
Stilize ağaçlar
(bordürler üzerinde uzayıp giden, panolar içinde) vazoda çiçekler,
kıvrımdallar, S ve C kıvrımları. Bu motifler ise Osmanlı ve dönemin Avrupa
süslemesinden kaynaklanmaktadır.
|